Gezien: ‘De biecht van de bankier’, VPRO Tegenlicht

Readability

Gezien: 'De biecht van de bankier', VPRO Tegenlicht

tegenlichtIntro­duc­tie.

Afgelopen zondag 26 jan­u­ari 2014 zond de VPRO Tegen­licht ‘Biecht van de bankier uit’ met als toelicht­ing ‘Duitse top­bankier schetst, van bin­nen uit, een beangsti­gend beeld van de mega­lo­mane macht van de banken’. Een veel­belovende titel. De com­men­taarstem begint met: ‘Tegen­licht onder­zoekt hoe we er begin 2014 voorstaan en bespreekt toekom­stsce­nar­ios met Her­man Wijf­fels, Ewald Enge­len en Bernard Lietaer. Dit is wat u te wachten staat…’. Je zit op het pun­tje van je stoel, de span­ning is te snijden.…en dan?

Deze col­umn bespreekt in het kort of het ver­volg van de uitzend­ing die hoogges­pan­nen verwachtin­gen heeft kun­nen inlossen.

De inhoud.

Tij­dens de uitzend­ing zelf en ook als je de uitzend­ing nog een keer terugk­ijkt, valt op dat de titel van het pro­gramma eigen­lijk mis­lei­dend is. ‘mas­ter of the univers’ is het per­soon­lijk relaas van een voor­ma­lige invest­ment banker, dus niet van een gewone bankier zoals de meeste bankiers in Ned­er­land voor en na de kaal­slag na 2008. Een betere titel zou zijn geweest ‘De beken­te­nis van een Duitse invest­ment banker’. En ook in de onder­ti­tel zou je overal ‘bank’ door ‘invest­ment­bank’ moeten ver­van­gen. Het voordeel daar­van is dat je het beeld dat ‘alle bankiers’ en ‘alle banken’ zo zijn nuanceert, waar­door de ver­schil­lende prob­le­men in kleinere stuk­jes wor­den opgedeeld. Het ene type ‘bankieren’ is het andere type niet.

Daar­naast biedt de doc­u­men­taire ‘mas­ter of the uni­verse’ op zich weinig nieuws als je het alle­maal een beetje gevolgd hebt. Zie bv de doc­u­men­taires van Michael Moore, het boek van Nick Lee­son, de twee ‘Wall Street’ films, de onlangs uit­ge­brachte film ‘The Wolf of Wall Street’ en het boek ‘Why I left Gold­man Sachs’ om maar eens wat voor­beelden over de gebeurtenis­sen in een bepaald gedeelte van het wereld­wi­jde invest­ment bank­ing te noemen.

Het grote nadeel van de in stukken geknipte com­mentaren van de drie heren is wat mij betreft dat ze niet of nauwelijks aansluiten bij het stuk uit ‘mas­ter of the uni­verse’ wat aan de frag­menten vooraf­gaat. Daar­naast zijn de door de drie heren veelvuldig her­haalde menin­gen en stellin­gen inmid­dels wel bek­end, maar opnieuw ont­breekt de verk­lar­ing waarop die menin­gen gebaseerd zijn (‘geloof’?), wat het causaal ver­band is tussen de geschet­ste algemene prob­le­men en de voorgestelde aan­pak en het ver­band met de con­crete prob­le­men die door de Duitse voor­ma­lige top invest­ment banker wor­den aangekaart in de doc­u­men­taire zelf.

De con­clusie dat de prob­le­men in en rond het inter­na­tion­aal finan­ciele sys­teem nog lang niet over zijn (de cri­sis is nog steeds niet voor­bij, we zit­ten er nog mid­den in) is duidelijk. Maar de ideeen die die drie gast­sprek­ers opperen lossen die prob­le­men niet op, dat is een ding wat zeker is. Ze geven geen antwo­ord op de sim­pele, prak­tis­che vraag: hoe komen we nu con­creet van a naar b?

Con­clusies.

1) Naar mijn mening had de VPRO nog meer met het beschik­bare mate­ri­aal uit ‘mas­ters of the uni­verse’ kun­nen doen. Door bv duidelijk te maken dat het hier dus om een bepaald type bankier ging, namelijk om een kleine groep invest­ment bankers en dus bv niet om het groot­ste gedeelte van de bankiers in Ned­er­land die voor con­sumenten. ZZPers en MKBers werken bij de drie groot­banken. Dus: ‘Beken­te­nis van een invest­ment banker’.

2) De drie in stukken geknipte inter­views met de drie andere heren bevat­ten geen feiten, maar per­soon­lijke menin­gen en drama­tis­che oproepen zon­der dat er wordt aangegeven welk con­creet prob­leem (uit de film of in Ned­er­land) er zo opgelost wordt en hoe. Men had andere experts aan het woord kun­nen laten die thuis zijn in het inter­na­tion­aal bankieren c.q. in inter­na­tion­aal invest­ment bank­ing in Europa en bv Ned­er­land. Inclusief insid­ers uit de pro­fes­sionele jour­nal­istiek of gespe­cialiseerde buiten­landse profs.

3) De stukken van de inter­views met de drie heren hebben weinig of geen ver­band met het stuk uit de doc­u­men­taire voor ieder fragment.

4) Veel inter­es­sante vra­gen bli­jven onbeant­wo­ord: de hoofd­per­soon in de doc­u­men­taire wijst naar de invloed van de lib­er­alis­er­ing in Duit­s­land op de gang van zaken in de finan­ciele sec­tor daar. Wat is de impact van de snelle lib­er­alis­er­ing en dereg­u­ler­ing in Ned­er­land door Kok en Zalm op de Ned­er­landse inter­na­tionale en nationale ban­caire sec­tor geweest aan het begin van de jaren’90 in de vorige eeuw geweest? Uit eigen ervar­ing weet ik wat bv de invloed daar­van is geweest op het invester­ings­ge­drag van grote insti­tu­tionele beleg­gers in Ned­er­land. Is de impact van die snelle lib­er­alis­er­ing in Ned­er­land te vergelijken met wat er in Duit­s­land is gebeurd zoals de ex-​investment banker uitlegt? En wat heeft die lib­er­alis­er­ing voor invloed gehad op de lei­d­ing van bv de RABO in die tijd? Bv op de keuzes van de heer Wijf­fels zelf? Een van die top­bankiers in Ned­er­land? Een ander inter­es­sant punt: de voor­ma­lige Duitse invest­ment banker vertelt hoe hij en zijn collega’s o.a. derivaten aan de pub­lieke sec­tor heeft verkocht. Dat is in Ned­er­land ook gebeurd, zelfs nog na 2008 door de gro­ten­deels gena­tion­aliseerde banken­sec­tor in Ned­er­land. Hoe komt dat? Hoe kon dat gebeuren? En kan dat nu nog steeds? Kor­tom, de ver­tal­ing naar de Ned­er­landse sit­u­atie bli­jft in het hele pro­gramma achter­wege. Een gemiste kans naar mijn beschei­den mening. Hopelijk gaat een vol­gende aflev­er­ing van Tegen­licht wel in op de ver­ban­den en de dagelijkse prak­tijk van de aange­haalde gebeurtenis­sen op de Ned­er­landse sit­u­atie vanaf bv 1990 — nu. Dat zou waarschi­jn­lijk echte onder­zoek­sjour­nal­istiek en nog inter­es­san­tere lessen voor de Ned­er­landse sit­u­atie op dit moment opleveren.

Dit waren in het kort mijn per­soon­lijke indrukken als ervar­ings­deskundige en weten­schap­per. Die laten trouwens onver­let dat ik een grote fan van VPRO Tegen­licht ben. Een van de weinige programma’s op de Ned­er­landse t.v. naast bv Argos die een serieuze poging doet om dieper op zaken in te gaan. Mijn steun hebben ze. Ben ook benieuwd wat u ervan vond.

Tony de Bree, auteur van ‘Dag­boek van een bankier. De dagelijkse werke­lijkheid achter de prooi’ (2013).

tegenlichtIntroductie.

Afgelopen zondag 26 januari 2014 zond de VPRO Tegenlicht  'Biecht van de bankier uit' met als toelichting 'Duitse topbankier schetst, van binnen uit, een beangstigend beeld van de megalomane macht van de banken'. Een veelbelovende titel. De commentaarstem begint met: 'Tegenlicht onderzoekt hoe we er begin 2014 voorstaan en bespreekt toekomstscenarios met Herman Wijffels, Ewald Engelen en Bernard Lietaer.  Dit is wat u te wachten staat...'. Je zit op het puntje van je stoel, de spanning is te snijden....en dan?

Deze column bespreekt in het kort of het vervolg van de uitzending die hooggespannen verwachtingen heeft kunnen inlossen.

De inhoud.

Tijdens de uitzending zelf en ook als je de uitzending nog een keer terugkijkt, valt op dat de titel van het programma eigenlijk misleidend is. 'master of the univers' is het persoonlijk relaas van een voormalige investment banker, dus niet van een gewone bankier zoals de meeste bankiers in Nederland voor en na de kaalslag na 2008. Een betere titel zou zijn geweest 'De bekentenis van een Duitse investment banker'. En ook in de ondertitel zou je overal 'bank' door 'investmentbank' moeten vervangen. Het voordeel daarvan is dat je het beeld dat 'alle bankiers' en 'alle banken' zo zijn nuanceert, waardoor de verschillende problemen in kleinere stukjes worden opgedeeld. Het ene type 'bankieren' is het andere type niet.

Daarnaast biedt de documentaire 'master of the universe' op zich weinig nieuws als je het allemaal een beetje gevolgd hebt. Zie bv de documentaires van Michael Moore, het boek van Nick Leeson, de twee 'Wall Street' films, de onlangs uitgebrachte film 'The Wolf of Wall Street' en het boek 'Why I left Goldman Sachs' om maar eens wat voorbeelden over de gebeurtenissen in een bepaald gedeelte van het wereldwijde investment banking te noemen.

Het grote nadeel van de in stukken geknipte commentaren van de drie heren is wat mij betreft dat ze niet of nauwelijks aansluiten bij het stuk uit 'master of the universe' wat aan de fragmenten voorafgaat. Daarnaast zijn de door de drie heren veelvuldig herhaalde meningen en stellingen inmiddels wel bekend, maar opnieuw ontbreekt de verklaring waarop die meningen gebaseerd zijn ('geloof'?), wat het causaal verband is tussen de geschetste algemene problemen en de voorgestelde aanpak en het verband met de concrete problemen die door de Duitse voormalige top investment banker worden aangekaart in de documentaire zelf.

De conclusie dat de problemen in en rond het internationaal financiele systeem nog lang niet over zijn (de crisis is nog steeds niet voorbij, we zitten er nog midden in) is duidelijk. Maar de ideeen die die drie gastsprekers opperen lossen die problemen niet op, dat is een ding wat zeker is. Ze geven geen antwoord op de simpele, praktische vraag: hoe komen we nu concreet van a naar b?

Conclusies.

1) Naar mijn mening had de VPRO nog meer met het beschikbare materiaal uit 'masters of the universe' kunnen doen. Door bv duidelijk te maken dat het hier dus om een bepaald type bankier ging, namelijk om een kleine groep investment bankers en dus bv niet om het grootste gedeelte van de bankiers in Nederland die voor consumenten. ZZPers en MKBers werken bij de drie grootbanken. Dus: 'Bekentenis van een investment banker'. 

2) De drie in stukken geknipte interviews met de drie andere heren bevatten geen feiten, maar persoonlijke meningen en dramatische oproepen zonder dat er wordt aangegeven welk concreet probleem (uit de film of in Nederland) er zo opgelost wordt en hoe. Men had andere experts aan het woord kunnen laten die thuis zijn in het internationaal bankieren c.q. in internationaal investment banking in Europa en bv Nederland. Inclusief insiders uit de professionele journalistiek of gespecialiseerde buitenlandse profs.

3) De stukken van de interviews met de drie heren hebben weinig of geen verband met het stuk uit de documentaire voor ieder fragment.

4) Veel interessante vragen blijven onbeantwoord: de hoofdpersoon in de documentaire wijst naar de invloed van de liberalisering in Duitsland op de gang van zaken in de financiele sector daar. Wat is de impact van de snelle liberalisering en deregulering in Nederland door Kok en Zalm op de Nederlandse internationale en nationale bancaire sector geweest aan het begin van de jaren'90 in de vorige eeuw geweest? Uit eigen ervaring weet ik wat bv de invloed daarvan is geweest op het investeringsgedrag van grote institutionele beleggers in Nederland. Is de impact van die snelle liberalisering in Nederland te vergelijken met wat er in Duitsland is gebeurd zoals de ex-investment banker uitlegt? En wat heeft die liberalisering voor invloed gehad op de leiding van bv de RABO in die tijd? Bv op de keuzes van de heer Wijffels zelf? Een van die topbankiers in Nederland? Een ander interessant punt: de voormalige Duitse investment banker vertelt hoe hij en zijn collega's o.a. derivaten aan de publieke sector heeft verkocht. Dat is in Nederland ook gebeurd, zelfs nog na 2008 door de grotendeels genationaliseerde bankensector in Nederland. Hoe komt dat? Hoe kon dat gebeuren? En kan dat nu nog steeds? Kortom, de vertaling naar de Nederlandse situatie blijft in het hele programma achterwege. Een gemiste kans naar mijn bescheiden mening. Hopelijk gaat een volgende aflevering van Tegenlicht wel in op de verbanden en de dagelijkse praktijk van de aangehaalde gebeurtenissen op de Nederlandse situatie vanaf bv 1990 - nu. Dat zou waarschijnlijk echte onderzoeksjournalistiek en nog interessantere lessen voor de Nederlandse situatie op dit moment opleveren.

Dit waren in het kort mijn persoonlijke indrukken als ervaringsdeskundige en wetenschapper. Die laten trouwens onverlet dat ik een grote fan van VPRO Tegenlicht ben. Een van de weinige programma's op de Nederlandse t.v. naast bv Argos die een serieuze poging doet om dieper op zaken in te gaan. Mijn steun hebben ze. Ben ook benieuwd wat u ervan vond.

Tony de Bree, auteur van 'Dagboek van een bankier. De dagelijkse werkelijkheid achter de prooi' (2013).

Bericht nog niet beoordeeld en aangevuld.
Dit bericht is geplaatst in Dagboek bankier, De bank van de toekomst, De toekomst van banken, Gezien, Leiderschap, Toezicht op banken met de tags , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.