[COLUM]: Drie belangrijke mythes rond de financiële crisis en hoe het anders kan.

Readability

[COLUM]: Drie belangrijke mythes rond de financiële crisis en hoe het anders kan.

IMG_20151110_112351Afgelopen dins­dag mocht ik o.lv. Mir­jam de Rijk deel­ne­men aan het event in Pakhuis de Zwi­jger over ‘De cri­sis is voor­bij. Toch? ’ (zie hier). Hieron­der volgt op veler ver­zoek mijn col­umn getiteld ’ Drie belan­grijke mythes rond de finan­ciële cri­sis en hoe het anders kan’.

Een aan­tal zaken valt me op als ex-​bankier bij ABN Amro met 26 jaar ervar­ing in de finan­ciële sec­tor en als weten­schap­per. En daar wil ik het in deze col­umn met u over hebben. Daar­bij komen drie belan­grijke mythes rond de finan­ciële cri­sis aan de orde, gevolgd door een aan­tal con­crete maa­trege­len om het finan­ciële sys­teem in Ned­er­land fun­da­menteel te veran­deren. Zoals een goed weten­schap­per betaamd, begin ik eerst met mijn defin­i­tie van wat het finan­ciële sys­teem eigen­lijk is.

Wat is het finan­ciële systeem?

Als bedri­jf­skundige beschouw ik het finan­ciële sys­teem als het geheel van belanghebben­den in en rond de finan­ciële sec­tor. Dit betekent dat naast man­agers en medew­erk­ers die bij banken werken, ook klanten, toezichthoud­ers, ambtenaren op min­is­ter­ies, politici, externe adviseurs, accoun­tants, weten­schap­pers en finan­ciële jour­nal­is­ten wat mij betreft tot het finan­ciële sys­teem behoren. Deze defin­i­tie sluit trouwens goed aan op mijn dagelijkse ervarin­gen bij ABN Amro. Zo wor­den b.v. in de prak­tijk besluiten nooit zelf­s­tandig door indi­viduen als Groenink genomen. Ze wor­den sterk beïn­vloed door ontwik­kelin­gen van buite­naf zoals wet– en regel­gev­ing en niet zelden genomen op advies van duurbe­taalde externe adviseurs. Hoe dat sys­teem in de prak­tijk werkte en werkt kun je goed lezen in het ver­haal ‘Alle­maal aan de tiet’ in ‘Dag­boek van een bankier’.

Wat is het prob­leem eigen­lijk?

Als je iets wilt veran­deren, moet je eerst het prob­leem goed beschri­jven. Om ver­vol­gens aan te geven wat je een gewen­ste oploss­ingsricht­ing vindt en waarom. En daar gaat het vaak al mis. De menin­gen over wat het prob­leem nu eigen­lijk was of is en over de oorza­ken van de finan­ciële cri­sis lopen sterk uiteen. Er is tot op de dag van van­daag geen echte open dis­cussie mogelijk over de gewen­ste nieuwe sit­u­atie. En een brede inhoudelijke dis­cussie over mogelijke prak­tis­che oplossin­gen vindt even­min plaats. De gang van zaken rond de beurs­gang van ABN Amro is daar een goed voor­beeld van. Hier­bij speelt een aan­tal mythes een belan­grijke rol.

Mythe 1: de cri­sis is in 2008 ontstaan.

De finan­ciele cri­sis begon al veel eerder dan 2008 hoewel de gevol­gen rond 2008 voor het eerst zicht­baar wer­den voor het grote pub­liek. Voor mensen bin­nen de sec­tor ston­den de sig­nalen al veel langer op rood. Toen ik in 1995 hoofd was van de back­of­fice van het Effectenbedrijf voor grote klanten, ontston­den er grote prob­le­men met de ver­w­erk­ing van trans­ac­ties door de dig­i­talis­er­ing van beleg­ging­spro­ducten en betaal­pro­ducten. Met behulp van nieuwe ICT kon er uit­ge­breid aan ‘finan­cial engi­neer­ing’ wor­den gedaan zon­der enige relatie met de reële, fysieke economie. En zo kon­den nieuwe dig­i­tale pro­ducten en dien­sten vanuit de V.S. en het V.K. wereld­wijd aan iedereen wor­den verkocht. 2012_28juni Alice_diploma (80)We kon­den veel van die nieuwe dig­i­tale pro­ducten niet of nauwelijks in de admin­is­tratie opne­men en het­zelfde gold voor veel van onze klanten. En hoewel we die prob­le­men uit­ge­breid aan de interne en externe toezichthoud­ers rap­por­teer­den, deden die er niets mee. Toen bleek dus al in de prak­tijk dat tra­di­tion­eel banken­toezicht achter­haald was zoals Nick Lee­son terecht opmerkte toen ik hem een aan­tal jaren gele­den inter­viewde (ik woog toen 15 kilo meer dan nu…).

Mythe 2: de cri­sis is voor­bij.

In de beeld­vorm­ing en de fram­ing van een aan­tal politici, min­is­ters en invloedrijke jour­nal­is­ten in de media is ‘de cri­sis voor­bij’. Het zou beter gaan met de economie, de werkeloosheid zou dalen, de finan­ciële cri­sis is voor­bij en tegen­vallers wor­den verk­laard door gebruik te maken van oude meth­o­den en mod­ellen: ‘de vorige cri­sis is voor­bij, het is de vol­gende cri­sis’. Die meth­o­den en mod­ellen zijn die in de huidige tijd echter niet of nauwelijks meer te gebruiken. Zoals Wellink aan het begin van het jaar in een col­lege zei ‘we are in unchar­tered ter­ri­tory’ en daar horen dus nieuwe meth­o­den en mod­ellen bij. De crises zijn niet voor­bij, we zit­ten er nog mid­denin. Waarom? Omdat de echte oorza­ken niet zijn weggenomen en dat geldt ook voor de oorza­ken die ten grond­slag liggen aan de finan­ciële cri­sis en aan een aan­tal prob­le­men in de finan­ciële sector.

Mythe 3: de cul­tuur bin­nen de finan­ciële sec­tor in Ned­er­land is fun­da­menteel veranderd.

Een van de groot­ste prob­le­men is nog steeds het gedrag van een aan­tal mensen in en rond de finan­ciële sec­tor dat struc­tureel het voor­beeld geeft van hoe het niet moet. En hier wreekt zich wat ik vaak ‘de inge­boren lui­heid van veel jour­nal­is­ten in de Ned­er­landse media’ noem. Men citeert vaak klakkeloos de lei­d­ing van de groot­banken, de ver­schil­lende min­is­ters en pseudo-​experts zon­der dat men zelf fun­da­menteel onder­zoek doet naar de feiten. Als we één ding zouden moeten weten is dat je nooit ‘aan de Ker­stkalkoen moet vra­gen wat er met Ker­st­mis gegeten wordt’. Maar we doen (uit gemakzucht?) niet anders bij gebeurtenis­sen in en rond de finan­ciële sec­tor. Zoals ik in ‘Dinosauriër of krokodil’ laat zien is de bedri­jf­s­cul­tuur bij een aan­tal banken in Ned­er­land niet of nauwelijks veran­derd sinds 2001 en waarom zou dat ook zo zijn? De belan­grijk­ste spel­ers zit­ten nog op hun plek waaron­der vooral invloedrijke mensen in de top van het mid­denkader en de poli­tiek heeft sinds 2008 alleen maar aan symp­toombe­stri­jd­ing gedaan met o.a. de bankiers eed. Dat het gedrag van een aan­tal van de betrokke­nen die door de over­heid zelf zijn benoemd, niet is veran­derd, was duidelijk te zien bij de gang van zaken rond de bonussen bij ABN Amro en de derivaten die aan het MKB zijn verkocht. En dat is op zich ook logisch: ver­keerd gedrag wordt niet afges­traft en goed gedrag wordt niet beloond. Zoals ik al vaak heb geschreven sinds 2008: ‘als je niets veran­dert, veran­dert er niets’ en dat is jam­mer genoeg de realiteit op dit moment. Een con­clusie die onlangs ook werd getrokken door de heer de Wit, ex-​voorzitter van de par­lemen­taire enquêtecom­missies, 5 jaar na het ver­schi­j­nen van zijn rap­porten en aan­bevelin­gen.

De vraag is: wat moet er dan wel gebeuren, Tony?

In mijn voor­berei­d­ing op het inter­view in KRO Kruis­punt van 22 novem­ber jl. (zie hier), had ik voor mijzelf 6 maa­trege­len opgeschreven. Hier zijn ze:

1. Er moeten nieuwe, onafhanke­lijke mensen wor­den benoemd in de RvB en de RvA van finan­ciële instellin­gen inclusief bij de toezichthoud­ers. Inclusief mensen die het per­son­eel verte­gen­wo­ordi­gen en klanten bijvoorbeeld.

2. Er moet een fun­da­menteel ander advies­tra­ject voor de over­heid en de poli­tiek komen voor nieuwe wet– en regel­gev­ing rond de finan­ciële sec­tor. De belan­gen­ver­stren­geling tussen een aan­tal bedri­jven, som­mige politici, weten­schap­pers en een aan­tal lob­by­groepen is nu veel te groot.

3. We moeten stop­pen met het benoe­men van min­is­ters en ex-​politici aan het hoofd van bedri­jven in en rond de finan­ciële sec­tor nadat ze min­is­ter of kamer­lid af zijn.

4. Jour­nal­is­ten moeten net als WNL Nacht, KRO Kruis­punt en Pakhuis de Zwi­jger nu doen veel meer mensen uit de sec­tor zelf aan het woord laten en ‘mav­er­icks’ ste­unen i.p.v. alleen de ‘Ker­stkalkoe­nen’ aan het woord laten. Dat draagt bij aan een inhoudelijk debat en aan het voorstellen van maa­trege­len die echt werken.

5. Het finan­cieel en banken­toezicht moet op de schop door b.v. veel meer gebruik te maken van nieuwe tech­nolo­gie, automa­tis­er­ing en slimme sys­te­men (‘e-​compliance’) en door het inhuren van ‘boeven’ om ‘boeven te vangen’.

6. We moeten andere meth­o­den en mod­ellen gaan ontwikke­len om de huidige werke­lijkheid te mod­uleren en om oplossin­gen te vin­den. Het toepassen van oude meth­o­den en mod­ellen zorgt voor ver­keerde con­clusies en voor het beri­j­den van per­soon­lijke stok­paard­jes in plaats van te kijken naar of maa­trege­len effec­tief zijn of niet.

Dank u wel voor de aandacht.

Volg me op Twit­ter hier of @dagboekbankier en op Linkedin hier. Je kunt me altijd e-​mailen naar info@​tonydebree.​com en bellen op 0634387806.

IMG_20151110_112351Afgelopen dinsdag mocht ik o.lv. Mirjam de Rijk deelnemen aan het event in Pakhuis de Zwijger over 'De crisis is voorbij. Toch? ' (zie hier). Hieronder volgt op veler verzoek mijn column getiteld ' Drie belangrijke mythes rond de financiële crisis en hoe het anders kan'.

Een aantal zaken valt me op als ex-bankier bij ABN Amro met 26 jaar ervaring in de financiële sector en als wetenschapper. En daar wil ik het in deze column met u over hebben. Daarbij komen drie belangrijke mythes rond de financiële crisis aan de orde, gevolgd door een aantal concrete maatregelen om het financiële systeem in Nederland fundamenteel te veranderen. Zoals een goed wetenschapper betaamd, begin ik eerst met mijn definitie van wat het financiële systeem eigenlijk is.

Wat is het financiële systeem?

Als bedrijfskundige beschouw ik het financiële systeem als het geheel van belanghebbenden in en rond de financiële sector. Dit betekent dat naast managers en medewerkers die bij banken werken, ook klanten, toezichthouders, ambtenaren op ministeries, politici, externe adviseurs, accountants, wetenschappers en financiële journalisten wat mij betreft tot het financiële systeem behoren. Deze definitie sluit trouwens goed aan op mijn dagelijkse ervaringen bij ABN Amro. Zo worden b.v. in de praktijk besluiten nooit zelfstandig door individuen als Groenink genomen. Ze worden sterk beïnvloed door ontwikkelingen van buitenaf zoals wet- en regelgeving en niet zelden genomen op advies van duurbetaalde externe adviseurs. Hoe dat systeem in de praktijk werkte en werkt kun je goed lezen in het verhaal 'Allemaal aan de tiet' in 'Dagboek van een bankier'.

Wat is het probleem eigenlijk?

Als je iets wilt veranderen, moet je eerst het probleem goed beschrijven. Om vervolgens aan te geven wat je een gewenste oplossingsrichting vindt en waarom. En daar gaat het vaak al mis. De meningen over wat het probleem nu eigenlijk was of is en over de oorzaken van de financiële crisis lopen sterk uiteen. Er is tot op de dag van vandaag geen echte open discussie mogelijk over de gewenste nieuwe situatie. En een brede inhoudelijke discussie over mogelijke praktische oplossingen vindt evenmin plaats. De gang van zaken rond de beursgang van ABN Amro is daar een goed voorbeeld van. Hierbij speelt een aantal mythes een belangrijke rol.

Mythe 1: de crisis is in 2008 ontstaan.

De financiele crisis begon al veel eerder dan 2008 hoewel de gevolgen rond 2008 voor het eerst zichtbaar werden voor het grote publiek. Voor mensen binnen de sector stonden de signalen al veel langer op rood. Toen ik in 1995 hoofd was van de backoffice van het Effectenbedrijf voor grote klanten, ontstonden er grote problemen met de verwerking van transacties door de digitalisering van beleggingsproducten en betaalproducten. Met behulp van nieuwe ICT kon er uitgebreid aan ‘financial engineering’ worden gedaan zonder enige relatie met de reële, fysieke economie. En zo konden nieuwe digitale producten en diensten vanuit de V.S. en het V.K. wereldwijd aan iedereen worden verkocht. 2012_28juni Alice_diploma (80)We konden veel van die nieuwe digitale producten niet of nauwelijks in de administratie opnemen en hetzelfde gold voor veel van onze klanten. En hoewel we die problemen uitgebreid aan de interne en externe toezichthouders rapporteerden, deden die er niets mee. Toen bleek dus al in de praktijk dat traditioneel bankentoezicht achterhaald was zoals Nick Leeson terecht opmerkte toen ik hem een aantal jaren geleden interviewde (ik woog toen 15 kilo meer dan nu...).

Mythe 2: de crisis is voorbij.

In de beeldvorming en de framing van een aantal politici, ministers en invloedrijke journalisten in de media is ‘de crisis voorbij’. Het zou beter gaan met de economie, de werkeloosheid zou dalen, de financiële crisis is voorbij en tegenvallers worden verklaard door gebruik te maken van oude methoden en modellen: ‘de vorige crisis is voorbij, het is de volgende crisis’. Die methoden en modellen zijn die in de huidige tijd echter niet of nauwelijks meer te gebruiken. Zoals Wellink aan het begin van het jaar in een college zei ‘we are in unchartered territory’ en daar horen dus nieuwe methoden en modellen bij. De crises zijn niet voorbij, we zitten er nog middenin. Waarom? Omdat de echte oorzaken niet zijn weggenomen en dat geldt ook voor de oorzaken die ten grondslag liggen aan de financiële crisis en aan een aantal problemen in de financiële sector.

Mythe 3: de cultuur binnen de financiële sector in Nederland is fundamenteel veranderd.

Een van de grootste problemen is nog steeds het gedrag van een aantal mensen in en rond de financiële sector dat structureel het voorbeeld geeft van hoe het niet moet. En hier wreekt zich wat ik vaak ‘de ingeboren luiheid van veel journalisten in de Nederlandse media’ noem. Men citeert vaak klakkeloos de leiding van de grootbanken, de verschillende ministers en pseudo-experts zonder dat men zelf fundamenteel onderzoek doet naar de feiten. Als we één ding zouden moeten weten is dat je nooit ‘aan de Kerstkalkoen moet vragen wat er met Kerstmis gegeten wordt’. Maar we doen (uit gemakzucht?) niet anders bij gebeurtenissen in en rond de financiële sector. Zoals ik in ‘Dinosauriër of krokodil’ laat zien is de bedrijfscultuur bij een aantal banken in Nederland niet of nauwelijks veranderd sinds 2001 en waarom zou dat ook zo zijn? De belangrijkste spelers zitten nog op hun plek waaronder vooral invloedrijke mensen in de top van het middenkader en de politiek heeft sinds 2008 alleen maar aan symptoombestrijding gedaan met o.a. de bankiers eed. Dat het gedrag van een aantal van de betrokkenen die door de overheid zelf zijn benoemd, niet is veranderd, was duidelijk te zien bij de gang van zaken rond de bonussen bij ABN Amro en de derivaten die aan het MKB zijn verkocht. En dat is op zich ook logisch: verkeerd gedrag wordt niet afgestraft en goed gedrag wordt niet beloond. Zoals ik al vaak heb geschreven sinds 2008: ‘als je niets verandert, verandert er niets’ en dat is jammer genoeg de realiteit op dit moment. Een conclusie die onlangs ook werd getrokken door de heer de Wit, ex-voorzitter van de parlementaire enquêtecommissies, 5 jaar na het verschijnen van zijn rapporten en aanbevelingen.

De vraag is: wat moet er dan wel gebeuren, Tony?

In mijn voorbereiding op het interview in KRO Kruispunt van 22 november jl. (zie hier), had ik voor mijzelf 6 maatregelen opgeschreven. Hier zijn ze:

1. Er moeten nieuwe, onafhankelijke mensen worden benoemd in de RvB en de RvA van financiële instellingen inclusief bij de toezichthouders. Inclusief mensen die het personeel vertegenwoordigen en klanten bijvoorbeeld.

2. Er moet een fundamenteel ander adviestraject voor de overheid en de politiek komen voor nieuwe wet- en regelgeving rond de financiële sector. De belangenverstrengeling tussen een aantal bedrijven, sommige politici, wetenschappers en een aantal lobbygroepen is nu veel te groot.

3. We moeten stoppen met het benoemen van ministers en ex-politici aan het hoofd van bedrijven in en rond de financiële sector nadat ze minister of kamerlid af zijn.

4. Journalisten moeten net als WNL Nacht, KRO Kruispunt en Pakhuis de Zwijger nu doen veel meer mensen uit de sector zelf aan het woord laten en ‘mavericks’ steunen i.p.v. alleen de ‘Kerstkalkoenen’ aan het woord laten. Dat draagt bij aan een inhoudelijk debat en aan het voorstellen van maatregelen die echt werken.

5. Het financieel en bankentoezicht moet op de schop door b.v. veel meer gebruik te maken van nieuwe technologie, automatisering en slimme systemen (‘e-compliance’) en door het inhuren van ‘boeven’ om ‘boeven te vangen’.

6. We moeten andere methoden en modellen gaan ontwikkelen om de huidige werkelijkheid te moduleren en om oplossingen te vinden. Het toepassen van oude methoden en modellen zorgt voor verkeerde conclusies en voor het berijden van persoonlijke stokpaardjes in plaats van te kijken naar of maatregelen effectief zijn of niet.

Dank u wel voor de aandacht.

Volg me op Twitter hier of @dagboekbankier en op Linkedin hier. Je kunt me altijd e-mailen naar info@tonydebree.com en bellen op 06-34387806.

Bericht nog niet beoordeeld en aangevuld.
Dit bericht is geplaatst in Beursgang ABN Amro, Cultuurverandering bij banken, Dagboek bankier, De bank van de toekomst, De toekomst van banken, Events, Toezicht op banken met de tags , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.